overprikkeling

Toen ik zelf de diagnose autisme kreeg, ging ik tijdelijk mijn hele leven tot dan toe anders bekijken. Ik besefte dat ik bovengemiddeld gevoelig ben voor allerlei ‘indrukken’/prikkels. Bijvoorbeeld geluiden, licht, maar ook opmerkingen of zaken waarover ik lees. In het begin ging ik krampachtig prikkels vermijden. Inmiddels heb ik daarin meer een balans gevonden. Zie daarvoor het einde van dit blog.

Ik vind de toestand van overprikkeling heel erg naar. Het is alsof mijn hoofd uit elkaar barst van alle gedachten en indrukken; alles tolt door elkaar en ik voel mij heel erg gespannen. Ik ben er van overtuigd dat sommige mensen nog veel en veel gevoeliger dan ik voor prikkels zijn. Sommigen kunnen zelfs koorts krijgen, of ziek worden als zij overprikkeld zijn.

Het woord ‘overprikkeling’ wordt tegenwoordig heel veel gebruikt. Het lijkt wel of de hele samenleving veel meer overprikkeld is. Overprikkeling wordt in verband gebracht met diagnoses zoals autisme, ADD, ADHD, maar ook met hoogsensitiviteit. Door social media, het internet en veranderd sociaal gedrag, ‘de prestatie-maatschappij’, worden kinderen en volwassenen tegenwoordig veel sneller overprikkeld. Dat geldt voor veel meer mensen, dan alleen voor mensen met autisme, en dat zie ik ook terug in mijn spreekkamer. Ik denk dat het een normale, menselijke reactie is op ‘te veel informatie om te verwerken’, je brein raakt oververhit, stel ik me zo voor.

Ik denk dat een deel van de mensen veel gevoeliger is voor indrukken/prikkels dan de meeste mensen. Een deel van alle mensen, men schat 15 tot 20%, is hoogsensitief; bovengemiddeld gevoelig voor sensorische informatie ofwel ‘prikkels’. In mijn beleving overlappen hoogsensitiviteit en autisme elkaar voor een groot deel. Het zijn ook allebei geen ‘echte’ medische diagnoses. De diagnose ‘hoogsensitief/ HSP’ is niet erkend in de DSM (classificatiesysteem voor de psychiatrie) en ook niet officieel erkend door de wetenschap. 

Maar er valt meer te zeggen over overprikkeling. Tegenwoordig wordt het fenomeen overprikkeling gezien als zwakte. Autisme wordt gezien als een ‘verstoorde ontwikkeling’ en als ‘stoornis’. Dat is de dominante manier van kijken tegenwoordig. Het dominante concept.

Er zijn ook andere manieren van kijken naar hoogsensitiviteit en autisme. Psychotherapeut Hans Lemmens heeft daar een interessante visie op, die hij heeft beschreven in het boek ‘Het elastiek tussen lichaam en ziel’. Hij heeft de theorie dat bij hooggevoelige mensen de ziel ‘losser’ met het lichaam is verbonden dan bij andere mensen. En dat autisme een extreme vorm van hooggevoeligheid is. Zie deze link: spirituele benadering van autisme
Sommige mensen met autisme (Vera Helleman) benadrukken dat er bij autisme, naast hypersensitiviteit, ook sprake is van ‘het ontbreken van een ik-referentiepunt’. Ik voel mij meer aangetrokken tot deze manieren van kijken. Het zijn  beschrijvingen die meer bij mijn eigen ervaring passen.

Hoe ik met overprikkeling bij mezelf omga.
Het belangrijkste is bewustwording. Onderkennen van welke prikkels je last hebt kan een gevoel van regie geven. Je kunt dan namelijk zelf bepalen of je je eraan bloot stelt en je kunt beter je grenzen aangeven. De kunst wordt dan; heel erg kritisch zijn aan welke ‘prikkels’ (gesprekken, vergaderingen, TV-programma’s, social media, boeken, tijdschriften) je je blootstelt. Je bent niet willoos overgeleverd aan prikkels; je hebt zelf invloed op wat er ‘binnenkomt’. En ik vind het belangrijk om mijn hoofd regelmatig leeg te maken. Dat kan goed door mediteren, er zijn technieken om helemaal stil te worden van binnen. Geen gedachten meer. Vrij van concepten ‘hoe het zou moeten zijn’. In die stille ruimte in jezelf kun je dan herstellen van overprikkeling, en ook nieuwe energie opdoen.
Verder is compassie met jezelf erg belangrijk. Stoppen met denken ‘waarom ben ik zo’ en vaker denken ‘zo ben ik en zo is het gewoon goed’. Verder helpt ‘mindfulness’ mij goed. Ik bedoel daarmee; alles wat ik doe, met aandacht doen. En tenslotte helpt het mij vaak goed om buiten in de natuur (bezig) te zijn.
Hoe ik met overprikkeling omga is persoonlijk. Er zijn mensen die veel gevoeliger zijn dan ik en zij hebben misschien andere maatregelen nodig. Toch hoop ik dat dit blog mensen helpt om zich meer bewust te worden van waar zij gevoelig voor zijn en hoe ze hierin meer regie kunnen nemen.