overprikkeling

Toen ik zelf de diagnose autisme kreeg, ging ik tijdelijk mijn hele leven tot dan toe anders bekijken. Ik besefte dat ik bovengemiddeld gevoelig ben voor allerlei ‘indrukken’/prikkels. Bijvoorbeeld geluiden, licht, maar ook opmerkingen of zaken waarover ik lees. In het begin ging ik krampachtig prikkels vermijden. Inmiddels heb ik daarin meer een balans gevonden. Zie daarvoor het einde van dit blog.

Ik vind de toestand van overprikkeling heel erg naar. Het is alsof mijn hoofd uit elkaar barst van alle gedachten en indrukken; alles tolt door elkaar en ik voel mij heel erg gespannen. Ik ben er van overtuigd dat sommige mensen nog veel en veel gevoeliger dan ik voor prikkels zijn. Sommigen kunnen zelfs koorts krijgen, of ziek worden als zij overprikkeld zijn.

Het woord ‘overprikkeling’ wordt tegenwoordig heel veel gebruikt. Het lijkt wel of de hele samenleving veel meer overprikkeld is. Overprikkeling wordt in verband gebracht met diagnoses zoals autisme, ADD, ADHD, maar ook met hoogsensitiviteit. Door social media, het internet en veranderd sociaal gedrag, ‘de prestatie-maatschappij’, worden kinderen en volwassenen tegenwoordig veel sneller overprikkeld. Dat geldt voor veel meer mensen, dan alleen voor mensen met autisme, en dat zie ik ook terug in mijn spreekkamer. Ik denk dat het een normale, menselijke reactie is op ‘te veel informatie om te verwerken’, je brein raakt oververhit, stel ik me zo voor.

Ik denk dat een deel van de mensen veel gevoeliger is voor indrukken/prikkels dan de meeste mensen. Een deel van alle mensen, men schat 15 tot 20%, is hoogsensitief; bovengemiddeld gevoelig voor sensorische informatie ofwel ‘prikkels’. In mijn beleving overlappen hoogsensitiviteit en autisme elkaar voor een groot deel. Het zijn ook allebei geen ‘echte’ medische diagnoses. De diagnose ‘hoogsensitief/ HSP’ is niet erkend in de DSM (classificatiesysteem voor de psychiatrie) en ook niet officieel erkend door de wetenschap.¬†

Maar er valt meer te zeggen over overprikkeling. Tegenwoordig wordt het fenomeen overprikkeling gezien als zwakte. Autisme wordt gezien als een ‘verstoorde ontwikkeling’ en als ‘stoornis’. Dat is de dominante manier van kijken tegenwoordig. Het dominante concept.

Er zijn ook andere manieren van kijken naar hoogsensitiviteit en autisme. Psychotherapeut Hans Lemmens heeft daar een interessante visie op, die hij heeft beschreven in het boek ‘Het elastiek tussen lichaam en ziel’. Hij heeft de theorie dat bij hooggevoelige mensen de ziel ‘losser’ met het lichaam is verbonden dan bij andere mensen. En dat autisme een extreme vorm van hooggevoeligheid is. Zie deze link: spirituele benadering van autisme
Sommige mensen met autisme (Vera Helleman) benadrukken dat er bij autisme, naast hypersensitiviteit, ook sprake is van ‘het ontbreken van een ik-referentiepunt’. Ik voel mij meer aangetrokken tot deze manieren van kijken. Het zijn¬† beschrijvingen die meer bij mijn eigen ervaring passen.

Hoe ik met overprikkeling bij mezelf omga.
Het belangrijkste is bewustwording. Onderkennen van welke prikkels je last hebt kan een gevoel van regie geven. Je kunt dan namelijk zelf bepalen of je je eraan bloot stelt en je kunt beter je grenzen aangeven. De kunst wordt dan; heel erg kritisch zijn aan welke ‘prikkels’ (gesprekken, vergaderingen, TV-programma’s, social media, boeken, tijdschriften) je je blootstelt. Je bent niet willoos overgeleverd aan prikkels; je hebt zelf invloed op wat er ‘binnenkomt’.

En ik vind het belangrijk om regelmatig te zorgen dat ik stil ga zitten -of liggen- en dan niets ga doen. Wat voor mij goed werkt is Mindfulness, zoals beschreven in het handboek van Jon Kabat-Zinn. De kern van mediteren is voor mij:
Mijn gedachten observeren en er niets mee doen. Dus zonder oordeel naar je gedachten kijken. Dat is heel erg lastig als je overprikkeld bent! Voor ik er erg in heb, heb ik me al weer laten meesleuren door mijn gedachten. Steeds als ik me daar bewust van word, geef ik de gedachte een naam en keer met mijn aandacht terug naar mijn ademhaling. Ik probeer elke dag te mediteren, dat lukt niet altijd.
Verder is compassie met jezelf erg belangrijk. Stoppen met denken ‘waarom ben ik zo’ en vaker denken ‘zo ben ik en zo is het gewoon goed’. En tenslotte helpt het mij vaak goed om buiten in de natuur (bezig) te zijn.
Hoe ik met overprikkeling om ga is persoonlijk. Er zijn mensen die veel gevoeliger zijn dan ik en zij hebben misschien andere maatregelen nodig. Toch hoop ik dat dit blog mensen helpt om zich meer bewust te worden van waar zij gevoelig voor zijn en hoe ze hierin meer regie kunnen nemen.