verplichte rijtest bij autisme van de baan?

Een jaar geleden schreef ik mijn blog ‘rijbewijskeuring’. Zie blog
Op Facebook van de NVA waren toen heel veel reacties te lezen. Vooral verschrikte reacties van mensen met -net als ik- een autisme-diagnose. Zij wisten ook niet dat deze rijtest verplicht is, bij autisme en ADHD, voor het Centraal Bureau Rijvaardigheids-bewijzen, het CBR.

Binnenkort is deze keuring van de baan. Dat is tenminste wat ik verwacht na het beluisteren van het radioprogramma Reporter Radio op NPO 1 op 1 december 2019, radioprogramma.

Eerst is een man te horen die al 35 jaar schadevrij auto rijdt. Als sales manager rijdt hij jaarlijks tienduizenden kilometers. Op latere leeftijd krijgt hij een autisme diagnose. En dan komt hij er achter dat het CBR bij autisme een verplichte rijtest vraagt. Net zoals ik er na mijn autisme diagnose achter kwam dat jonge mensen met autisme verplicht gekeurd moeten worden voordat ze rij-examen mogen doen. Het radioprogramma is heel verhelderend. Eerst wordt uitgelegd dat de Gezondheidsraad, een orgaan dat de overheid adviseert, in juli 2012 door de minister wordt gevraagd om advies of mensen met autisme en ADHD veilig kunnen autorijden. ‘Graag zou ik uw visie vernemen van de huidige stand van de wetenschap over de periodieke herkeuringseis bij stabiele aandoeningen zoals ADHD en autisme’ is de vraag van de minister.
Een jaar later komt de Gezondheidsraad met haar advies. Dit advies is gebaseerd op ‘bestaande kennis en expert-opinion’. Vervolgens is op basis van dit advies de verplichte keuring bij het CBR ingevoerd.

De Gezondheidsraad heeft dus gekeken naar psychische ziekten in het algemeen om zodoende iets te adviseren over mensen met autisme en verkeersveiligheid.

Is de manier waarop de Gezondheidsraad destijds tot zijn advies is gekomen gebaseerd op wetenschap? In het programma komt Wim Derksen aan het woord, hij is emeritus hoogleraar bestuurskunde en hij is voorzitter geweest van de visitatie-commissie van de Gezondheidsraad van 2013 tot 2016.
Hij zegt dat je experts alleen mag gebruiken om ‘je vooronderzoek te controleren’. Hij vertelt dat het bij de Gezondheidsraad hoort te gaan om de vraag wat voor wetenschappelijk onderzoek er bekend is over de rijvaardigheid van mensen met autisme. Hij benadrukt dat de mening van een expert niet wetenschappelijk is. De Gezondheidsraad heeft zijn advies echter wél gebaseerd op de mening van experts. Er is ook maar weinig onderzoek bekend over het verband tussen autisme en rijvaardigheid: Er is maar één onderzoek gebruikt door de Gezondheidsraad. Namelijk een onderzoek over de verkeersveiligheid van mensen met ‘psychische ziekten’. Het gaat om the final program report uit 2005. Daarin gaat het helemaal niet over mensen met autisme, maar om mensen met een psychische ziekte.

De Gezondheidsraad heeft dus gekeken naar psychische ziekten in het algemeen om zodoende iets te adviseren over mensen met autisme en verkeersveiligheid. Daarmee heeft de Gezondheidsraad destijds een fout advies gegeven aan het ministerie. En op basis van dat verkeerde advies heeft de minister de rijtest bij het CBR verplicht gesteld. Een dure fout waar (jonge) mensen met autisme of ADHD nog steeds de wrange vruchten van plukken. Wim Derksen: ‘Een mening van een expert is geen wetenschap. Het gaat om de stand van de wetenschap, welk onderzoek is er op dit gebied gedaan?’ De Gezondheidsraad moet zich richten op de stand van de wetenschap en mag zich dus niet richten op de mening van experts. In dit geval heeft de Gezondheidsraad dat  wel gedaan in 2013. Verder ontbrak het aan enig relevant onderzoek naar verkeersveiligheid en autisme.

De Gezondheidsraad moet zich richten op de stand van de wetenschap en mag zich dus niet richten op de mening van experts. In dit geval heeft de Gezondheidsraad dat  wel gedaan in 2013.

In het programma wordt vervolgens ook ‘de andere kant op gegeneraliseerd’, want er wordt gezegd dat ‘mensen met autisme geen gekke dingen doen achter het stuur’.
Dat is hetzelfde als beweren dat bijvoorbeeld alle Noren altijd netjes rijden. Maar ik begrijp heel goed dat mensen dit zeggen. Het is namelijk niet fijn dat er vaak zo generaliserend over mensen met autisme wordt gesproken. Wij zijn unieke mensen met unieke talenten. We moeten ons rijbewijs kunnen halen net als ieder ander. Bij de lessen wordt al gekeken of we veilig kunnen autorijden.

Het advies van de Gezondheidsraad aan de minister was destijds nergens op gebaseerd. In ieder geval niet op de stand van de wetenschap. Dus de verplichte extra keuring voor mensen met autisme of ADHD is onrechtmatig en ook discriminerend. De NVA heeft vragen over deze verplichte test gesteld aan minister Hugo de Jonge van VWS. Hopelijk geeft deze minister zeer binnenkort opdracht om deze verplichte test bij het CBR af te schaffen. De keuringen worden ook nog eens gedaan door psychiaters, waar elders in de gezondheidszorg een tekort aan is. Er zijn veel klachten over ‘keuringen’ van slechts 10 minuten, niet relevante vragen (kun je goed zien?) en dan cash 200 euro afrekenen. Het CBR neemt hier geen verantwoordelijkheid voor en zegt dat deze psychiaters zelfstandig werken.

Minister, schaf deze discriminerende keuringen af. Dat scheelt ook in de workload bij het CBR. En dan kunnen deze psychiaters echt mensen gaan helpen. Want in de GGZ is een tekort aan psychiaters.